KARTKA Z KALENDARZA- 6 CZERWCA 1944 ROKU

75 ROCZNICA LĄDOWANIA W NORMANDII

Rola Króla w Rzeczypospolitej Obojga Narodów (część 4)

DZIEJE AGONII

August II Mocny-
niestety jego przydomek odnosił
się jedynie do siły fizycznej

Elektor Saksonii August II Mocny został obrany na króla Polski w 1697 roku. Rozpoczął rządy mając w zanadrzu plany rozległych reform. Wszystko było by dobrze gdyby nie jeden błąd- król nie wziął pod uwagę zdania swoich poddanych. Ci w większości nie godzili się na zmiany. Kraj był w dodatku rozrywany od wewnątrz przez konflikty pomiędzy czołowymi przedstawicielami rodów magnackich. Król chciał jednak wzmocnić swoją pozycję w państwie. W tym celu wyruszył na wojnę z Turcją. Chciał odzyskać Podole oraz zdobyć Mołdawię i Wołoszczyznę. Wyprawa okazała nieudana. W październiku Brandenburczycy zajęli Elbląg, powołując się na niezapłacone długi potopu szwedzkiego. Król palił się do wojny jednak sejm uznał słuszność roszczeń elektora. Królowi nie udało się pchnąć szlachty na Brandenburgię. Szansa na odzyskanie Prus Książęcych przepadła bezpowrotnie. Jedynym sukcesem Augusta było odzyskanie Podola i zakończenie wojny z Turcją w 1699 roku. Króla niewiele obchodziły obowiązki wobec sejmu. Jako elektor Saksonii rozpoczął wojnę ze Szwecją która tak naprawdę odbywała się na terenie neutralnej Rzeczpospolitej.

Rola Króla w Rzeczypospolitej Obojga Narodów (część 3)

SNOPEK NA TRONIE CZYLI WAZOWIE NA TRONIE POLSKI

W wielu przypadkach królów z dynastii Wazów ocenia się jednolicie. Natomiast jest to olbrzymi błąd. Każdy z królów był inny miał inne podejście do ustroju, szlachty, czy też religii. Od właśnie tej podstawy zależała władza danego króla w ówczesnej Polsce.

Zygmunt III Waza- Zygmunt III Waza- król Polski w latach
1587-1632

Rola Króla w Rzeczypospolitej Obojga Narodów (część 2)

JEDNOŚĆ BEZ KRÓLA

Arcybiskup gnieźnieński Jakub Uchański herbu Radwan.
Interreks podczas dwóch pierwszych bezkrólewi.

Pomimo śmierci ostatniego z Jagiellonów i braku bezpośredniego następcy państwo polskie nie przeżyło kryzysu. Wręcz przeciwnie. Na obszarze całego państwa zawiązano konfederację. Konfederacja była formą sejmu który nie potrzebował króla. Rolę króla odgrywał arcybiskup gnieźnieński. Posiadał on na czas bezkrólewia tytuł interreksa. Zamiast sądów królewskich działały tak zwane „sądy kapturowe”. Państwo pomimo barku władcy działało nadal sprawnie. Trzeba również nadmienić iż konfederacje miały charakter zbrojny. Oprócz sprawowania rządów pełniły funkcje obronne państwa. Sejm elekcyjny odbył się w 1573 roku i to na nim uchwalono podstawowe zasady ustroju Rzeczpospolitej. Artykuły które zostały potem nazwane artykułami henrykowskimi zawierały w sobie wszystkie zasady na podstawie których funkcjonowała Rzeczpospolita przez kolejne ponad 200 lat. Artykuły henrykowskie były też nieodłączną częścią paktów konwentów czyli obietnic elekta dla szlachty. Jednak najistotniejsze były właśnie wcześniej wspomniane artykuły. W tych artykułach król uznawał wolną elekcję i i zrzekał się tytułu dziedzica. Dodatkowo zobowiązywał się nie decydować o wojnie i pokoju bez wiedzy i zgody parlamentu oraz utrzymywać stałe wojsko zaciężne z dochodów z królewszczyzny. Dodatkowo żeby zwołać pospolite ruszenie potrzebował zgody sejmu. Król musiał posiadać cały czas radę złożoną z 16 senatorów-rezydentów oraz zwoływać sejm raz na co najmniej 2 lata. Król uznawał też ze jeśli złamie dane obietnice lub pogwałci prawa szlachta ma prawo wypowiedzieć mu posłuszeństwo. Dodatkowo król był zobowiązany do uznania wolności wyznania dla obywateli.

Rola Króla w Rzeczpospolitej Obojga Narodów (część 1)

KRÓL SKĄD SIĘ WZIĄŁ

Moment w którym słowo król zostało użyte po raz pierwszy nie jest dokładnie znany. Wielu władców określało się w ten sposób. Słowo to istnieje już w języku hebrajskim, ma również odpowiednika w grece. Najbardziej jednak rozpowszechniła się łacińska forma tego słowa: rex.

Chrzest Chlodwiga w 496 roku
w kościele w Reims

Biblijny Salomon był jednym
z pierwszych władców
noszących miano króla
(X wiek p.n.e.)

Tak został określony władca Franków Chlodwig I w 481 roku. W większości języków pochodzenia łacińskiego słowo to przybiera formy podobne. Jednak w językach słowiańskich i germańskich ma ono całkiem inną formę. Jest to związane bezpośredniego z osobą Karola Wielkiego. Poprzez jego pozycję jako jednego z najpotężniejszych władców przyjęło się w części Europy władcę określać jako po prostu Karol. Na przestrzeni wieków słowo to zmieniane przez ludzi na potrzeby języka przybrało obecne formy¹. Rola króla w rola króla we wczesnym średniowieczu oraz w dobie jego rozkwitu była olbrzymia. Król jako namaszczony przez Boga miał olbrzymią władzę nad państwem. Sprzeciwienie się woli króla była rozumiana jako sprzeciwienie się woli Boga. Na królu spoczywał obowiązek ochrony poddanych. Miał być ich opiekunem. Król w dodatku był uznawany za całkiem odrębny stan. Państwo było jego dziedziną. Sam król był ważniejszy niż książę, jedynie cesarz przewyższał go rangą. Po rozbiciu feudalnym które miało miejsce w XII-XIV wieku w Europie zróżnicowała się rola króla w poszczególnych państwach. W wielu z nich władza króla osłabła jednak nadal pozostawał bardzo mocna. W innych w dała początek nowym formą władzy w których król musiał się zacząć liczyć z głosem szlachty i duchowieństwa.

Upadek Imperium Rzymskiego

W II wieku n.e. Imperium Rzymskie obejmowało tereny do Półwyspu Iberyjskiego na zachodzie do terenu obecnej Syrii na wschodzie. W ciągu zaledwie trzech wieków to potężne państwo przestało praktycznie istnieć. Był to wynik kryzysów gospodarczych, militarnych, oraz religijnych które raz po raz szargały potężne imperium, powoli nadwyrężając jego siły gospodarcze i wojskowe.

Zasięg terytorialny Imperium Rzymskiego w II w. n.e.

Pierwszy poważny kryzys imperium Rzymskiego nastąpił w I połowie III wieku naszej ery. Po raz pierwszy doszło do faktycznego podziału imperium pomiędzy konkurujących ze sobą kandydatów na cesarza. Rzym utracił wtedy na prawie pół wieku kontrole nad Galia i Iberią. Na ich terenie powstało samozwańcze Cesarstwo galijskie. Nie była to jednak próba odłączenia się od cesarstwa. Władcy tego państwa uważali się za kontynuatorów tradycji rzymskich. Do podobnej sytuacji doszło we wschodniej części imperium. Egipt, rzymskie prowincje Lewntu, oraz część Azji Mniejszej również znalazła się pod władzą uzurpatora.

ARMIA RZYMSKA NA PRZESTRZENI WIEKÓW – OD SIŁY OBRONNEJ DO MACHINY PODBOJU (część 4)

Okres cesarstwa – od niezwyciężonych legionów do upadku moralnego armii

Reformy Pierwszych Cesarzy- Armia Bogów

Podczas okresu wojen domowych w I wieku p.n.e. zarówno uzbrojenie jak i szyk armii rzymskiej niewiele się zmienił. Można pokusić się na stwierdzenie, iż zapanował chaos w kwestii organizacji armii. Kolejni wodzowie walczący o supremację rekrutowali kolejnych żołnierzy w celu realizacji kolejnych działań zbrojnych przeciwko swoim konkurentom. Dopiero po zwycięstwie Oktawiana i ogłoszeniu go Princeps senatus, możliwe było rozwiązanie niepotrzebnej ilości legionów. Z początkowej liczby 500.000 żołnierzy pozostało około 250.000. Ta reforma w znacznym stopniu odciążyła skarbiec imperium jednak koszty utrzymania armii były znaczne. Ponadto zdemobilizowanym żołnierzom wypłacono jednorazowe odprawy oraz otrzymali oni przydziały ziemi w Italii oraz w prowincjach rzymskich. Koszty tego przedsięwzięcia poniósł sam Oktawian, pokrywając go z prywatnych pieniędzy. Przyniosło mu to znaczną popularność.

Uzbrojenie Gwardii Pretoriańskiej nie
różniło się od zwykłego uposażenia
legionisty

Kolejna reforma dotyczyła żołdu. W roku 27 p.n.e. senat rzymski przyjął uchwałę przyznającą osobom służącym w straży przybocznej Oktawiana, podwójną stawkę żołdu który otrzymywali legioniści. W ten sposób żołnierze Gwardii Pretoriańskiej (cohortes praetoriae), otrzymali sankcję prawną do legalnego funkcjonowania w ramach armii rzymskiej. Legioniści natomiast musieli mieć zatwierdzony stały żołd.

W roku 13 p.n.e. wprowadzono reformę określająca czas trwania służby. Od tego momentu legionista miał służyć 16 lat, natomiast żołnierz gwardii pretoriańskiej 12 lat. Weterani natomiast mieli pozostawać w stanie ,,czynnej rezerwy”. Oznaczało to że w przypadku zagrożenia mieli się stawić w swoich jednostkach i prowadzić z nimi działania.

Kolejna zmiana nastąpiła w 5 roku n.e. Wydłużono czas służby legionistów do 20 lat, a pretorian do 16 lat. Natomiast czas ''czynnej rezerwy'' do lat 5.

Rok później Oktawian postanowił wprowadzić kolejną reformę tym razem związaną z zabezpieczeniem materialnym odchodzącego ze służby żołnierza. Weterani mieli otrzymywać odprawy emerytalne, 3000 denarów dla legionisty, 5000 denarów dla żołnierza straży pretoriańskiej. Kwoty te miały być wypłacane ze specjalnie utworzonego funduszu nazywanego skarbem wojskowym (aerarium militare). Na jego konto Oktawian przekazał jednorazową dotację o wysokości 170 milionów sestercji. Stałym źródłem dochodu skarbu wojskowego miały być dwa podatki:

- 5% podatek od spadków dla osób niespokrewnionymi z spadkodawcą;

- podatek od sprzedaży publicznej o wartości 1% wartości przedmiotów zbywalnych;.

Nad aerarium militare nadzór sprawowali kolegialnie trzej urzędnicy pełniący wcześniej urząd pretora. Oktawian zakazał także formalnie zawierania związków małżeńskich przez żołnierzy podczas trwania służby wojskowej.